“ฉันอยากรู้สึกว่าตัวเองเป็นส่วนหนึ่งของสังคม” – หนึ่งวันกับโครงการจ้างงานสำหรับคนไร้บ้าน
05.30 น. — วันทำงานเริ่มต้นขึ้นก่อนพระอาทิตย์ขึ้น
เวลา 05.30 น. ของเช้าวันจันทร์ ขณะที่คนเกือบครึ่งเมืองทูซอนยังคงหลับใหลและพระอาทิตย์ยังไม่ขึ้น แต่ Dezeri Marsh หัวหน้าผู้เชี่ยวชาญของ Homeless Work Program เริ่มต้นวันทำงานแล้ว
Marsh กำลังเตรียมขนม เครื่องดื่มเกลือแร่ และน้ำดื่มใส่รถตู้ของ Old Pueblo Community Services (OPCS) เพื่อเตรียมออกไปรับคนไร้บ้านที่เข้าร่วมโครงการจำนวน 8 คน ซึ่งจะทำงานในวันนั้น สิ่งที่น่าสนใจคือ Marsh ไม่ได้เป็นเพียงเจ้าหน้าที่ที่ทำงานกับคนไร้บ้านเท่านั้น แต่เธอเองก็เคยประสบภาวะไร้บ้านมาหลายปีก่อนจะเข้าร่วมทำงานกับ Homeless Work Program เมื่อประมาณ 4 ปีก่อน
หลังจากเธอสามารถมีที่อยู่อาศัยและเอาชนะปัญหาการเสพติดได้ Marsh จึงตั้งใจนำประสบการณ์ของตนเองกลับมาช่วยเหลือคนอื่น เธออธิบายว่า โครงการนี้ไม่ได้ถูกออกแบบมาสำหรับคนที่พร้อมจะตื่นขึ้นมาในวันรุ่งขึ้นแล้วออกไปสมัครงานทั่วไปทันที แต่เป็นโครงการสำหรับคนที่กำลังประสบปัญหาและกำลังถอยหลังออกจากระบบ ซึ่งสังคมไม่ควรปล่อยให้พวกเขาหลุดออกไปโดยไม่มีความช่วยเหลือ
กล่าวอีกนัยหนึ่งโครงการพยายามสร้าง “สะพาน” ให้กับคนที่ยังไม่พร้อมเข้าสู่ตลาดแรงงานตามปกติ แต่ก็ยังมีศักยภาพและความต้องการที่จะทำงาน
ทำงาน แลกค่าจ้าง และกลับมาเป็นส่วนหนึ่งของสังคม
ผู้เข้าร่วมโครงการจะทำงานหลากหลายประเภทในพื้นที่เมือง โดยในวันที่ผู้สื่อข่าวติดตามเป็นงาน ทำความสะอาดพื้นที่และเก็บขยะในพื้นที่สาธารณะ ผู้เข้าร่วมสามารถได้รับค่าจ้างขั้นต่ำ โดยมีรายได้สูงสุดประมาณ 75 ดอลลาร์ต่อวัน และสูงสุด 585 ดอลลาร์ต่อปี ตามข้อจำกัดด้านงบประมาณของโครงการในปัจจุบัน
จุดสำคัญของโครงการคือการลด “เงื่อนไขที่เป็นอุปสรรค” ต่อการทำงานให้เหลือน้อยที่สุด Marsh อธิบายว่า ผู้เข้าร่วมไม่จำเป็นต้องมีบัตรประจำตัวประชาชน ไม่จำเป็นต้องอยู่ในสภาพพร้อมทางจิตใจอย่างสมบูรณ์ สิ่งที่จำเป็นมีเพียงความสมัครใจที่จะมาทำงาน ปฏิบัติตามกฎพื้นฐาน และทำงานอย่างปลอดภัย แนวทางดังกล่าวสะท้อนแนวคิดแบบ low-barrier หรือการลดอุปสรรคในการเข้าถึงบริการ ซึ่งต่างจากระบบที่กำหนดว่าบุคคลต้อง “พร้อม” เสียก่อนจึงจะได้รับโอกาส
07.00 น. — ออกเดินทางจากที่พัก
ทีมงานเดินทางไปรับผู้เข้าร่วมที่ Casa del Pueblo ซึ่งเป็นศูนย์พักพิงแบบรวมสำหรับผู้ชายและผู้หญิง ที่อยู่ใกล้กับ Rudy Garcia Park เมื่อทุกคนมาถึง Marsh จะเช็กชื่อและอธิบายกติกาสั้น ๆ ก่อนออกเดินทางไปยังสถานที่ทำงาน
กฎสำคัญสำหรับการทำงานในวันนั้นคือ ทุกคนต้องสวมถุงมือ ห้ามค้นหาสิ่งของที่พบระหว่างทาง ห้ามใช้ยาเสพติดหรือดื่มแอลกอฮอล์ และต้องไม่มีปัญหาหรือความขัดแย้งระหว่างทำงานในช่วงประมาณ 5 ชั่วโมงของการปฏิบัติงาน บรรยากาศไม่ได้เป็นทางการเหมือนสถานที่ทำงานทั่วไปทั้งหมด Marsh พูดคุยกับสมาชิกในทีมด้วยอารมณ์ขันและความเป็นกันเอง แต่ขณะเดียวกันก็กำหนดกติกาอย่างชัดเจนเพื่อให้การทำงานปลอดภัย
งานของวันนี้: เก็บขยะและสิ่งของที่ถูกนำมาทิ้งริมถนน
ทีมงานจำนวน 8 คนได้รับมอบหมายให้ทำความสะอาดจุดที่มีการนำขยะมาทิ้งอย่างผิดกฎหมายจำนวน 3 แห่ง เนื่องจากงบประมาณของโครงการรวมถึงรถพ่วงและอุปกรณ์ต่าง ๆ ได้รับการสนับสนุนจาก City of Tucson Environmental Services งานส่วนใหญ่จึงเป็นงานที่ได้รับมอบหมายจากเมือง
สมาชิกในทีมหลายคนเคยทำงานร่วมกันมาก่อน จึงสามารถแบ่งหน้าที่และทำงานร่วมกันได้อย่างคล่องแคล่ว ในจุดหนึ่งของพื้นที่ย่านกลางเมืองทีมสามารถจัดการกับที่นอนและโซฟาที่ถูกนำมาทิ้งไว้ในตรอกได้ภายในเวลาไม่นาน ก่อนนำสิ่งของเหล่านั้นขึ้นรถพ่วงและขนไปยัง Los Reales Landfill ซึ่งเป็นสถานที่กำจัดขยะ ในวันนั้นทีมต้องขนขยะน้ำหนักประมาณ 720 ปอนด์ หรือราว 327 กิโลกรัม ไปกำจัด
“ผมไม่อยากเดินอยู่ในเมืองแล้วถูกมองเหมือนผมไม่มีตัวตน”
หนึ่งในผู้เข้าร่วมโครงการชื่อ Daniel เข้าร่วม Homeless Work Program มาแล้วประมาณ 5 ปี เรื่องราวของเขาสะท้อนความสำคัญของโครงการได้อย่างชัดเจน
Daniel เล่าว่า หลังจากเขาใช้ยาเกินขนาดและต้องเข้ารับการรักษาในโรงพยาบาลเขาได้เข้าสู่สถานบำบัด จากนั้นต้องใช้เวลาและความอดทนในการฟื้นตัวจากการใช้สารเสพติด เขาอธิบายถึงความรู้สึกของการถูกมองจากสังคมว่าเป็นคนที่ไม่มีคุณค่า และกล่าวประโยคสำคัญซึ่งกลายเป็นชื่อของบทความว่า
“ผมอยากรู้สึกว่าตัวเองเป็นส่วนหนึ่งของสังคม”
สำหรับ Daniel การทำงานจึงไม่ได้หมายถึงเพียงการได้เงินกลับบ้านแต่เป็นการได้กลับมามีบทบาทในสังคมอีกครั้ง
“ความเข้าใจผิดที่ใหญ่ที่สุด คือคิดว่าคนไร้บ้านไม่อยากทำงาน”
Tom Litwicki ซีอีโอของ Old Pueblo Community Services ซึ่งเป็นองค์กรหลักในการดำเนิน Homeless Work Program กล่าวถึงความเข้าใจผิดที่พบได้บ่อยเกี่ยวกับคนไร้บ้านว่า คนจำนวนมากเข้าใจว่าคนไร้บ้านไม่ต้องการทำงาน แต่ในความเป็นจริง โครงการกลับพบว่ามีผู้ต้องการเข้าร่วมการทำงานจำนวนมาก จนบางศูนย์พักพิงต้องใช้บัญชีรายชื่อรอหรือระบบจับสลาก เนื่องจากมีผู้ต้องการทำงานมากกว่าจำนวนตำแหน่งที่รองรับได้
Litwicki มองว่า สังคมมักคิดว่าคนที่ไม่มีที่อยู่อาศัยและนอนอยู่บนท้องถนนย่อมไม่ได้ทำงาน แต่ปัญหาจริงจำนวนมากเกี่ยวข้องกับการเข้าถึงโอกาสในการทำงาน กล่าวคือ ปัญหาไม่ได้อยู่ที่ “คนไม่อยากทำงาน” เสมอไป แต่อาจอยู่ที่เงื่อนไขของระบบตลาดแรงงานและอุปสรรคที่ทำให้คนไร้บ้านไม่สามารถเข้าสู่การจ้างงานตามปกติได้
เรื่องของ Channa: จากผู้ทำงานด้านสุขภาพจิตสู่ผู้ประสบภาวะไร้บ้าน
ผู้เข้าร่วมอีกคนหนึ่งชื่อ Channa เป็นชนพื้นเมืองอเมริกัน ก่อนประสบภาวะการไร้บ้าน เธอทำงานด้าน สุขภาพพฤติกรรมเป็นเวลาถึง 13 ปี แต่เมื่อเธอลาออกจากงานในเดือนเมษายนของปีก่อน เธอมีเงินเก็บไม่เพียงพอที่จะรองรับชีวิตต่อไป และในเดือนกันยายนเธอถูกให้ออกจากที่พักเนื่องจากไม่สามารถรักษาสถานะการเช่าไว้ได้
Channa กล่าวถึงสถานการณ์ของตนเองในเชิงศรัทธาและความหวังว่า เธอเชื่อว่าการที่ต้องผ่านช่วงเวลานี้อาจมีความหมายบางอย่างและหวังว่างานในอนาคตจะทำให้เธอกลับไปช่วยเหลือผู้คนที่กำลังเผชิญวิกฤตไร้บ้านเช่นเดียวกับที่เธอกำลังเผชิญ เธอยังมองว่าตนเองจำเป็นต้องได้รับการสนับสนุนทั้งด้าน อารมณ์และสุขภาพจิต เพื่อให้สามารถผ่านสถานการณ์นี้ไปได้
“ถึงแม้ฉันจะอยู่ในสถานการณ์แบบนี้ ฉันก็ยังตื่นขึ้นมา แต่งตัว และไปทำสิ่งที่จำเป็น”
Channa เป็นสมาชิกขององค์กรแห่งหนึ่งที่จัดชั้นเรียนสำหรับผู้หญิงชนพื้นเมืองอเมริกันที่อยู่ระหว่างการฟื้นฟูจากการใช้สารเสพติด การมีส่วนร่วมกับกิจกรรมดังกล่าวช่วยให้เธอยังคงมีแรงจูงใจในการใช้ชีวิตในแต่ละวัน
เธอบอกว่า แม้จะยังอยู่ในสถานการณ์ที่ยากลำบาก แต่เธอยังคง ตื่นขึ้นมา แต่งตัว และไปทำหน้าที่ในสถานที่และเวลาที่เธอเป็นที่ต้องการ ประโยคนี้สะท้อนอีกมิติหนึ่งของโครงการ เพราะการทำงานไม่ได้เพียงสร้างรายได้ แต่ช่วยสร้าง กิจวัตร ความรับผิดชอบ ความรู้สึกว่าตนเองมีหน้าที่ และความเชื่อมโยงกับผู้อื่น
ข้อจำกัดของโครงการ: ความต้องการมีมากกว่างบประมาณ
แม้ Homeless Work Program จะช่วยให้ผู้ประสบภาวะไร้บ้านสามารถสร้างรายได้ด้วยตนเอง แต่โครงการยังมีข้อจำกัดด้านงบประมาณ ปัจจุบันงบประมาณสามารถรองรับทีมงานได้สูงสุด 3 คนสำหรับการขับรถ/ดูแลภาคสนาม และจำกัดการทำงานของผู้เข้าร่วมแต่ละคนไว้ที่ประมาณ 8 วันทำงานต่อปี
Litwicki กล่าวว่าเป้าหมายขององค์กรในขณะนี้คือการรักษาสิ่งที่มีอยู่และทำให้โครงการสามารถดำเนินต่อไปได้ จนกว่าจะมีสถานการณ์ที่ดีขึ้นและสามารถจัดหางบประมาณเพิ่มเติมได้ ข้อจำกัดนี้สะท้อนปัญหาสำคัญของโครงการลักษณะนี้คือความต้องการของคนไร้บ้านในการทำงานมีอยู่จริงแต่ทรัพยากรของระบบยังไม่เพียงพอที่จะรองรับทุกคน
โครงการดำเนินมากว่า 10 ปี และมีผู้เข้าร่วมมากกว่า 4,000 คน
Homeless Work Program เริ่มต้นในปี 2016 ตลอดระยะเวลาที่ผ่านมา มีผู้ประสบภาวะไร้บ้านมากกว่า 4,000 คน เข้าร่วมโครงการ
ข้อมูลจากรายงานผลการดำเนินงานของ Old Pueblo Community Services ยังระบุว่า ในช่วงปี 2017–2024 โครงการมีผู้เข้าร่วมประมาณ 4,000 คน และช่วยทำความสะอาดพื้นที่ต่าง ๆ เกือบ 4,000 จุด พร้อมเก็บขยะได้มากกว่า 1.7 ล้านปอนด์ หรือประมาณ 780,000 กิโลกรัม นอกจากนี้ เกือบ 20% ของผู้ที่ออกจากโครงการสามารถมีที่อยู่อาศัยได้ในเวลาต่อมา
องค์กรจึงมองว่าโครงการไม่ได้เพียงช่วยเหลือผู้เข้าร่วม แต่ยังสร้างประโยชน์ให้กับชุมชนโดยตรง ผ่านการดูแลพื้นที่สาธารณะไปพร้อมกัน
แนวคิดสำคัญของบทความ: “งาน” ไม่ใช่เพียงรายได้ แต่คือการกลับคืนสู่สังคม
สิ่งที่น่าสนใจที่สุดของข่าวนี้คือ การเปลี่ยนมุมมองต่อคนไร้บ้านจาก “ผู้รับความช่วยเหลือ” ไปสู่ “ผู้มีศักยภาพและมีส่วนร่วมกับชุมชน”
Homeless Work Program ไม่ได้กำหนดว่าผู้เข้าร่วมจะต้องพร้อมทุกด้านก่อนจึงจะได้รับโอกาส แต่พยายามลดอุปสรรคในการเข้าสู่การทำงาน เช่น ไม่กำหนดให้ต้องมีเอกสารประจำตัว ต้องมีความพร้อมด้านสุขภาพจิต หรือผ่านกระบวนการฟื้นฟูอย่างสมบูรณ์เสียก่อน
ขณะเดียวกัน เมืองก็ได้รับประโยชน์จากแรงงานในการทำความสะอาดพื้นที่สาธารณะ และผู้เข้าร่วมได้รับค่าตอบแทนจากการทำงานของตนเอง จึงเกิดความสัมพันธ์แบบ “ประโยชน์ร่วมกัน” ระหว่างบุคคลกับชุมชน
บทความโดย: Laura Holanszky
เผยแพร่โดย: Arizona Public Media
วันที่ 13 พฤษภาคม 2026 และปรับปรุงล่าสุดวันที่ 18 พฤษภาคม 2026
Homeless Work Program ดำเนินงานในเมืองทูซอน และตั้งแต่เริ่มโครงการในปี 2016 ได้ให้บริการผู้ที่ประสบภาวะไร้บ้านมาแล้วมากกว่า 4,000 คน